Om maar meteen met de deur in huis te vallen: overheden blijken facturen van opdrachtnemende ondernemers nog steeds niet op tijd te betalen. Dit ondanks voorzieningen die in 2013 (onder invloed van Europese regelgeving) in de wet zijn opgenomen, met als doel betalingsachterstanden bij handelsovereenkomsten met de overheid als schuldenaar te bestrijden.

Mijn blogartikel

Zeer recent heb ik op mijn blog een artikel gepubliceerd over betalingsachterstanden bij handelsovereenkomsten met de overheid als schuldenaar. Kortheidshalve verwijs ik naar de inhoud van mijn blogartikel.

Rapport Nationale ombudsman

Klachten over niet tijdig betalende overheden zijn niet nieuw. In een artikel van 8 juli 2014 berichtte Binnenlands Bestuur onder de kop ‘Gemeenten betalen vaak te laat’ over het rapport van de Nationale ombudsman ‘Wie betaalt de rekening?’ van 8 juli 2014 (rapportnummer 2014/066). Volgens de Nationale ombudsman blijkt dat 57% van de gemeenten de rekeningen van ondernemers te laat betaalt. De Nationale ombudsman noemt dat ‘zorgelijk’. Door te laat betaalde facturen kunnen ondernemers in financiële problemen komen. Bovendien geeft de overheid niet het goede voorbeeld. Dat was in 2014.

Voor meer informatie over het rapport van de Nationale ombudsman en om het rapport te downloaden, klik hier.

De politiek mengt zich weer

Nu mengt de politiek zich weer. Op 11 juni 2015 presenteerde het CDA, mede namens D66, opFacebook een plan om overheden het vuur nog meer aan de schenen te leggen. Op diezelfde datum berichtte Binnenlands Bestuur over het plan onder de kop ‘Automatische dwangsom voor te laat betalende gemeente’.

Het plan

Als het aan D66 en CDA ligt, moeten overheden die te laat zijn met betaling een dwangsom gaan betalen. De dwangsom treedt automatisch in, zodat ondernemers er niet om hoeven te vragen. Dit laatste (ondernemers hoeven niet om een dwangsom te vragen) vormt het kernpunt van het plan. De dwangsom zou 1 procent van het factuurbedrag moeten bedragen voor iedere dag dat de factuur onbetaald blijft. Dus als de factuur van € 1.000,00 tien dagen onbetaald blijft, bedraagt de dwangsom € 100,00. Aldus – kort gezegd – het plan.

Waarom een probleem?

Kijkend naar het artikel in Binnenlands Bestuur van 11 juni, weten D66 en CDA precies waarom een niet betalende overheid een probleem is.

Kamerlid Kees Verhoeven (D66):

” Nu zijn er ondernemers die failliet gaan, omdat zij op hun geld moeten wachten. Dat gaat per ondernemer al snel om duizenden euro’s. Dat is zonde en onnodig. Een simpele manier om de financiële positie van ondernemers te verbeteren is om er voor te zorgen dat de overheid haar rekeningen op tijd betaalt. Daardoor hebben ondernemers meer geld beschikbaar en kunnen zij weer investeren.”

Kamerlid Agnes Mulder (CDA):

” Door late betalingen komt de liquiditeitspositie van vooral MKB’ers en ZZP’ers onder druk te staan, is hun kasstroom onvoorspelbaar, en de ruimte om slechte maanden op te vangen, of om juist snel investeringen te doen, te klein. De overheid heeft een voorbeeldfunctie. Betalingen door overheden moeten op tijd gebeuren.”

Waarom dit plan?

Overheden zijn sinds 2013 gebonden aan wettelijke betaaltermijnen. Facturen moeten uiterlijk 30 dagen na ontvangst zijn betaald. Wanneer deze termijn wordt overschreden, mag de schuldeisende ondernemer wettelijke rente en incassokosten in rekening brengen. Waarom dan het plan zoals D66 en CDA dat voorstaan? Omdat het volgens deze partijen ‘niet realistisch’ is dat ondernemers gevolg geven aan de mogelijkheden die de wet hun biedt. Daarom pleiten zij voor een automatische dwangsom.

Waar liggen eventuele oorzaken?

Waarom blijven facturen zo lang onbetaald? Ligt dat aan de overheid? Is dit fenomeen te wijten aan bureaucratische rompslomp? Zijn ambtenaren zich wel bewust van het belang van snelle betaling? Zijn processen binnen ambtelijke organisaties wel goed uitgelijnd? Moet de overheid niet veel meer bedrijfsmatiger gaan denken en handelen? Moeten we niet toe naar een cultuuromslag binnen de overheid? Als ik het artikel in Binnenlands Bestuur van 8 juli 2014 lees, dan zit de Nationale ombudsman vooral op deze lijn.

Of ligt het (ook) aan ondernemers zelf? Zoals gezegd, biedt de wet sinds 2013 de nodige voorzieningen. Kennelijk werken die voorzieningen niet. Zijn ondernemers dan niet bekend met de mogelijkheden die de wet hun geeft? Of weten ondernemers niet hoe zij de wettelijke voorzieningen moeten inzetten? Of is het misschien voor ondernemers allemaal te juridisch? Als ik het artikel in Binnenlands Bestuur van 11 juni 2015 lees, dan zitten D66 en CDA meer op deze lijn.

Een paar overwegingen van mijn kant

Allereerst merk ik op dat de wet nu al voorziet in automatische intreding van de gevolgen van te late betaling (namelijk aanspraak op wettelijke rente en incassokosten). Het idee van een automatische dwangsom is dus al wettelijk vastgelegd. Alleen zullen ondernemers zelf richting overheid actie moeten nemen. Ondernemers zullen zelf hun aanspraken moeten laten gelden.

Waar ondernemers in het huidige systeem zelf hun aanspraken moeten laten gelden, hoeven zij in het plan van D66 en CDA niet om een dwangsom te vragen. Maar als ondernemers niet om een dwangsom hoeven te vragen, mag je dan ervan uitgaan dat overheden uit eigener beweging de dwangsom wel zullen gaan betalen? Als overheden het factuurbedrag al niet op tijd betalen, hoe kunnen ondernemers er dan op vertrouwen dat overheden de dwangsom wel betalen? Zullen overheden echt uit eigener beweging betalen? Hoe zie ik dat dan voor mij? Zo van: “O jee, de termijn is al twee dagen verstreken. Nu moeten we onze ondernemer snel het factuurbedrag gaan betalen, inclusief de twee dagen aan dwangsom.” Zou het als het plan van D66 en CDA werkelijkheid wordt in de praktijk echt zo gaan, daar waar de Nationale ombudsman nog steeds bureaucratische rompslomp ziet en pleit voor cultuuromslag?

In het verlengde van mijn vorige opmerking, vraag ik mij af of en zo ja hoe de ondernemer in het plan de betaling van de (automatische) dwangsom en de factuur kan afdwingen. Gebeurt dat dan ook automatisch? Of moet de ondernemer toch nog naar de rechter? Heeft de ondernemer echt geen omkijken meer naar tijdige betaling?

Vragen alom rond een op zichzelf terecht plan. We moeten afwachten of het plan kans van slagen heeft.

Hulp en ondersteuning

Intussen moeten we het doen met de mogelijkheden die de wet nu al biedt. De wettelijke rente en de incassokosten zijn goede prikkels om overheden te bewegen tot tijdige betaling van facturen. Als ondernemers niet bekend zijn met deze voorzieningen, dan moeten we de mogelijkheden met zijn allen nog maar eens van de daken schreeuwen. Als ondernemers er wel bekend mee zijn, maar niet weten hoe zij de wettelijke rente en de incassokosten moeten inzetten, dan moeten we hen daarbij helpen. Die hulp en ondersteuning verdienen zij. Want onbetaalde rekeningen zijn slecht voor de financiële positie van ondernemingen en slecht voor het imago van de overheid.